Europa Universalis

A casual search will show that the basic jokes about nationality are so scripted, that you can pretty much substitute any country for any other, and arrive at a joke that has been told some place some time. Like this classic train tunnel joke:

The nationalities are close neighbors, and that means there's some sort of stereotypical, historical beef. When you change the countries, the joke's meaning can flip, depending on what your preconceptions are.

For example, when the Dutchman is the aggressor, it could be assumed he is seeking some kind of payback for Germany's aggression against the Netherlands. If you tell the version where a German slaps a Dutchman, he might personify unprovoked German aggression. The main reason the joke gets told with nationalities is the same reason it's a nun and an attractive blonde: it adds necessary color to the situation, so the characters (and the audience) can draw all sorts of wrong conclusions instantly.

It is implied that the nationalities are relevant, but never actually stated. It's misdirection to draw you in. The real punchline is that complicated explanations for simple acts of violence are not necessary. A joke about nationalist aggression can instead let you recognize universal themes, through its 4 contradictory perspectives, which bleed into a host of other sensitive topics.

It's important to know the Europe in which such jokes were routinely told was a very different place. The hint is in the "25 guilders" at the start. We didn't always have the Euro, a Customs Union, Schengen-zone visas, and fancy electric trains that connect it all. You only needed to drive a few hours in any direction to arrive at a place where you needed permission to get in, probably didn't speak the language, couldn't tell how much things cost, didn't know the local laws, and couldn't interact with the authorities. Also, these were the same people whose ancestors murdered your ancestors for the last few centuries, but they seemed okay now?

A natural response to having this right on your doorstep was to trivialize and make fun of it. And pretend it was all far away. As if to say: we're all going to be characters in a drama none of us really had any say in, so we may as well have fun with it. Some of these jokes do capture an immense amount of historical and cultural context, for example:

That's a condensed roast of about 150 million people covering at least a century, give or take. Those who crack such jokes don't do so in malice. When the odd Mysterious Stranger actually walked into our town, most of us would be pretty curious and friendly to them. You also wouldn't tell such a joke in front of them, unless you were on good terms (or really bad terms), and had already dropped much of the pretense. The main audience for this was our own tribe, and the goal was to relieve our collective anxiety and fear of the unknown. Letting people in on your jokes about them meant letting them hear something intimate.

In the case of the Belgians and the Dutch, it's right there in the punchlines. Our worry was e.g. that they'd outcompete us with their business acumen. Their worry was e.g. that they'd fail to win against people they considered backwards.

These are universal themes.

Speak Easy

Getting to hear people speak in an unfiltered manner, humorously or not, is an incredibly valuable thing. And I mean for reasons other than quote mining what they said and making them look bad.

One time, I was over at a house of recent friends who didn't yet know I was gay. They were cracking jokes about their gay housemate. The guy apparently used an enormous amount of toilet paper on the regular, which they were attempting to explain by pointing to his assumed sexual activities through the back door. I didn't say anything, certainly didn't want to "come out" then and there. I just laughed along and the moment passed.

There's a certain perspective today that says this was unambiguously homophobic. That such humor is bigoted and degrading to the dignity of the target demographic. That we need to stamp such material with appropriate content warnings, and that those who say it freely should apologize and do penance. That it is not only appropriate but a moral duty to intervene (and conveniently make it all about me in the process).

I for one knew these guys were cracking jokes exactly because they didn't dare bring it up with the person in question. Asking about someone else's toilet issues is not exactly casual small talk. Once you connect humor with taboos, it's really no coincidence that potty humor is a thing.

I also think that if they had known I was gay, they wouldn't have joked around, or been embarrassed after, and then it would have been a Big Thing. The way it went, a concern about a person they shared a house with could be brought up and made legible. I joined the "one of the guys" dynamic, by understanding its rules, context and intent. I can get the same effect now just by saying something funny and insensitive about gay people behind closed doors, to show that it's not a personal landmine at all.

It's also entirely in line with existing LGBT culture. Drag queens in particular have used sass and mockery as a shield, but no mockery is complete without self-mockery. The Adventures of Priscilla: Queen of the Desert (1994) showed everyone how it's done:

The Humorton Window

I've mostly stuck to examples that feel dated now, and in the first case, downright provincial.

Jokes about national rivalry have diminished, for the simple reason that the unknown has diminished. After opening European borders, and harmonizing the economic and legal systems, we have a legible continent where countries can easily and freely compare notes. We don't need to joke about who would run things best anymore, we can just go look at the COVID numbers.

When you still encounter this sort of national humor, it's more in the context of April Fools or "shitposting", like the pair of dueling memes:

Usually posted by respectively a Dutchman or a Belgian, referring to Dutch imperialism and Belgian bureaucracy respectively, to signify that one demographic seems particularly dominant in a thread or space. It is only properly used when ironic, otherwise it is simply tiresome.jpg.

Sexual humor has also reduced in relevance, because the internet offers unlimited access to both pornography and genuine sex-ed, removing all the basic taboos around it. Rather than a bunch of confused college dudes wondering exactly how gay sex works, you now have guys who tried watching some of it, didn't get aroused by it, and simply moved on.

There are shifting windows of what it is a) acceptable and b) popular to laugh at. There's also a saying, "To learn who rules over you, simply find out who you are not allowed to criticize." This counts doubly so for "or joke about."

This is commonly and falsely attributed to Voltaire but oddly enough appears to originate from a 1993 essay by an actual, genuine, bona fide white nationalist. TIL.

The question of who said it is of course irrelevant, the question is whether it is true or not. A common refutation is that it is disallowed to mock e.g. the mentally disabled, who clearly do not rule over others. But that's a cop out, because doing so lures out those who do have power to punish people for it, namely all sorts of organizations that ostensibly advance the rights of particular groups.

The problem with this system is that it is driven by attention, not by effectiveness. This is described perfectly in the essay The Toxoplasma of Rage, written by recently unmasked blogger Scott Alexander Ocasio-Cortez. When the actions that are rewarded are those that get the most attention, this tends to amplify rather than reduce tensions between different interest groups, by breeding more resentment.

It also tends to confuse the people who already have means and access with those with need of it. As an example of this dynamic, there was a story here a few years ago: an elderly Jewish woman in distress had called a stand-by nurse (iirc). Upon learning that she was Jewish, the nurse scolded her for the collective sins of Israel against Palestine and was rude and unhelpful. I know about this because the next day it was in every major newspaper, after being highlighted by a Jewish interest organization.

The outcome would be very different if e.g. someone was mistreated because they were homeless or a drug addict. It would be pretty much impossible for someone like that to get any serious restitution or acknowledgement here. Whether you call that being in charge or not, it represents two vastly different tiers of access and service, differentiated purely by whom you are not allowed to generalize against.

Another common refutation of not-Voltaire is the success of comedians like Dave Chappelle or Bill Burr, who both brought new material highly critical of cancel culture and organized "alphabet people" (LGBTQIAA2+). They invited prophesied professional and personal doom, but came out more popular than ever. Ricky Gervais' semi-annual Golden Globes speeches are in a similar vein, with the recurring gag that he'll never be invited again, as he roasts some of the wealthiest people to their faces:

* * *

Humor seems to be far from just a random evolutionary quirk, or a meaningless pass-time. It is a fundamental mechanism that we individually and collectively use to sanity check ourselves. Humor highlights the boundaries of where we might be wrong, and it helps us cut through hangups and taboo.

It seems to happen when a joke activates surprising and contradictory signals, all at the same time. If we can successfully resolve them using our larger understanding of the world, we can acknowledge something new and true. This also implies that when humor-police shows up, they are a symptom of a collective lack of understanding and of unacknowledged taboos.

When we ban fun and mockery, we ban challenging insights, and we do so at our own peril.

Europa Universalis

Wie even googlet ontdekt snel dat de basismoppen over nationaliteit extreem pro forma zijn. Je kan grotendeels gewoon de landen omwisselen of veranderen, om zo een andere mop te krijgen die ooit ook wel eens verteld werd. Zoals deze klassieke mop over de treintunnel:

De landen zijn nabije buren, dus is er altijd wel één of andere stereotiepe, historische ruzie. Als je de landen verandert, kan de mop ook omslaan, naargelang wat je vooroordelen zijn.

Als de Nederlander agressief is, dan zou je kunnen denken dat het wraak is voor de Duitse agressie tegenover Nederland. Als je een versie vertelt waarbij de Duitser de Nederlander slaat, dan zou dat misschien unilaterale Duitse agressie kunnen voorstellen. De reden waarom de mop met nationaliteiten verteld wordt is ook waarom het om een non en een mooie blonde dame gaat: het voegt de nodige kleur toe, zodat de personages (en het publiek) meteen allerlei verkeerde conclusies kunnen trekken.

Je denkt dat de nationaliteiten belangrijk zijn, maar dat wordt eigelijk nooit gezegd. Het misleidt je, zodat je mee kan volgen. De echte clou is dat je geen ingewikkelde uitleg nodig hebt voor een regelrechte aanval. Een mop over nationale agressie kan universele thema's blootstellen, met 4 tegenstrijdige perspectieven, die ook allerlei andere gevoelige snaren aanraken.

Je moet natuurlijk wel rekening houden dat het Europa waarin zulke moppen vaak verteld werden helemaal anders was dan vandaag. De hint zit in de "25 gulden" in de eerste mop. Dit was vóór de Euro, voor de douane-unie, de Schengen zone, en moderne elektrische treinen om het allemaal netjes mee te verbinden. Je moest gewoon enkele uren in eender welke richting rijden om een plaats te vinden waar je toestemming nodig had om binnen te komen, waar je de taal niet sprak, niet wist hoeveel zaken kostten, de plaatselijke wetten niet kende, en niet op gelijk niveau kon omgaan met de instanties. Dit waren ook dezelfde mensen wiens voorouders jouw voorouders enkele eeuwen lang hadden zitten uitmoorden... maar ze leken nu toch wel grotendeels ok?

Als je in zulk een situatie leeft, dan is het perfect normaal om het allemaal te trivialiseren en er moppen over te tappen. Doen alsof het allemaal een ver-van-mijn-bed-show is. Om te zeggen: als we toch allemaal personages gaan zijn in een drama waar niemand van ons eigelijk veel in te zeggen heeft, laat ons er dan maar wat lol mee hebben. Sommige van deze moppen bevatten natuurlijk wel een enorme hoeveelheid historische en culturele context, bijvoorbeeld:

Dat is een gepeperde samenvatting van ongeveer 150 miljoen mensen over een periode van op z'n minst een eeuw. Wie zulke moppen vertelde deed dat niet uit haat. Wanneer een Mysterieuze Vreemdeling effectief ons dorpje binnenkwam, dan waren de meesten vooral heel nieuwsgierig en vriendelijk. Je deelde ze ook niet tenzij je al goed overeenkwam (of net absoluut niét), en je de pretentie dus achterwege kon laten. De doelgroep was vooral onze eigen stam, en het doel was net om de collectieve onrust en angst van het vreemde in te perken. Als je iemand een mop over hen vertelt, geef je iets heel intiem bloot.

Bij de Belgen en de Nederlanders moet je niet ver gaan zoeken. Onze angst was dat ze ons zouden wegconcurreren met hun superieure kennis van zaken. Hun angst was dat ze zouden verliezen tegen een volk dat ze onwaardig vonden.

Dit zijn universele thema's.

Vrij Spel

Het is enorm waardevol als je iemand kan horen spreken zonder filter, met of zonder humor. En ik bedoel niet dat je citaten kan gaan mijnen om ze zwart mee te schilderen.

Lang geleden was ik bij nieuwe vrienden die nog niet wisten dat ik homo was. Ze waren aan't lachen met hún homoseksuele kotmaat. Deze kerel gebruikte namelijk regelmatig enorme hoeveelheden WC-papier, en dat probeerden ze dus uit te leggen door de connectie te maken met zijn veronderstelde seksuele activiteiten aan de achterpoort. Ik heb er niks van gezegd, en ik had zeker geen zin in een instant "coming out". Ik lachte gewoon mee, en het gesprek ging verder.

Vandaag de dag vinden sommigen dat dit ongetwijfeld homofoob was. Dat zulke humor bekrompen is en de waardigheid van het doelwit aantast. Dat zulk materiaal met allerlei waarschuwingen moet bestempeld worden, en dat zij die er vrij over spreken zich moeten verontschuldigen en boete doen. Dat het niet alleen toepasselijk maar onze morele plicht is om in te grijpen (en het zo allemaal rond mij te laten draaien, handig).

Ik wist daarentegen dat deze kerels aan't lachen waren omdat ze er niet over durfden praten met de jongeman in kwestie. Je gaat niet zomaar effe over iemand anders zijn toiletbezigheden babbelen. Eens je die verbinding maakt tussen humor en taboe, is het echt niet zo verbazend dat toilethumor bestaat.

Ik denk ook dat als ze wél hadden geweten dat ik homo was, dat ze die allusies niet hadden gemaakt, of zich erover geschaamd hadden, en dan was het een Gênante Situatie geweest. In plaats daarvan konden ze een moeilijke vraag aankaarten, over iemand waar ze mee samenwoonden, en leesbaar maken. Ik kon gewoon "één van de kerels" blijven, door de regels, context en bedoeling te vatten. Als ik dat vandaag de dag wil, dan moet ik gewoon achter gesloten deuren iets grappig en grof over homo's zeggen, om te tonen dat het geen gevaarlijke valkuil moet zijn.

Dit is hoe de LGBT-wereld het al decennia lang aanpakt. Drag queens gebruiken hun humor en spot bijvoorbeeld als een pantser, maar het is enkel volwaardig als je ook met jezelf kan lachen. The Adventures of Priscilla: Queen of the Desert (1994) heeft dit fantastisch in beeld gebracht:

De Grapruimte

Ik heb vooral voorbeelden gebruikt die nu verouderd lijken, en zelfs te provinciaal.

Moppen over internationale rivalen zijn grotendeels verdwenen, omdat we nu veel meer over elkaar weten. Dankzij open grenzen, en een geharmoniseerde economie en wetboeken, hebben we een leesbaar continent waar iedereen gemakkelijk met elkaar kan vergelijken. We hoeven geen grappen meer te maken over welk land het beste draait, we kunnen samen gewoon naar de COVID-cijfers gaan kijken.

Je gaat zulke humor vandaag de dag vooral tegenkomen in de context van een Aprilgrap of "shitposting", zoals deze twee memes:

Meestal gepost door respectief een Nederlander of een Belg, verwijzend naar het Nederlandse talent voor imperialisme en het Belgische talent voor onnodige bureaucratie. Het wilt zeggen dat er vooral dus Nederlanders of Belgen in een bepaalde discussie of ruimte rondhangen. Maar het mag eigelijk enkel ironisch gebruikt worden, want anders is het heel tiresome.jpg.

Seksuele humor is ook grotendeels verminderd, omdat het internet ons pornografie én normale seksuele opvoeding geeft in overvloed, en de basistaboes verdwenen zijn. In plaats van een groepje studenten die zich allemaal afvragen hoe homo's het nu feitelijk doen, heb je een hoop kerels die er ooit wel eens naar gekeken hebben, er niks aan vonden, en er verder niet meer over hebben nagedacht.

De ruimte van aanvaardbare en populaire grappen evolueert dus continu. Men zegt ook soms: "Als je wilt weten wie over jou heerst, zoek uit wie je niet mag bekritiseren." Dit telt dubbel voor "...of waar je niet mee mag lachen."

Dit wordt vaak en onjuist toegeschreven aan Voltaire, maar vreemd genoeg blijkt het uit een essay van 1993 te komen, geschreven door een echte, effectieve, onvervalste blanke nationalist. TIL.

Het maakt natuurlijk niks uit wie het gezegd heeft, enkel of het waar is of niet. Men zegt gemakkelijk dat het niet waar kan zijn, omdat je bijvoorbeeld niet mag spotten met mentaal gehandicapten, die zich zeker niet kunnen verdedigen. Maar dat is niet juist, want zulke spot lokt natuurlijk een reactie uit van zij die wél de macht hebben om mensen te straffen, namelijk allerlei organisaties die ogenschijnlijk de rechten van bepaalde groepen bevorderen.

Het probleem hiermee is dat dit systeem gedreven wordt door aandacht, niet door resultaten. Het essay The Toxoplasma of Rage beschrijft dit in detail, geschreven door onlangs onthulde blogger Scott Alexander Ocasio-Cortez. Wanneer de keuzes die het meest beloond worden nét die zijn die het meeste aandacht trekken, dan versterk je vaak de spanning tussen verschillende groepen in plaats van ze te verminderen, en schep je meer wrok.

Het verwart ook zij die reeds hulp kunnen krijgen met zij die er nog steeds nood aan hebben. Als toonvoorbeeld, wat er hier een tijd geleden gebeurde: een oude Joodse vrouw belde een stand-by verpleegdienst op (als ik het mij goed herinner). Toen de verpleegkundige hoorde dat ze Joods was, verweet die haar al de collectieve zonden van Israel tegen Palestina, en was verder grof en onbehulpzaam. Ik weet het alleen maar omdat het de dag erna in alle kranten stond, omdat een pro-Joodse organisatie het had aangekaart.

Het zou heel anders gegaan zijn als het bijvoorbeeld een dakloze of een drugsverslaafde was die immoreel behandeld werd. Het zou praktisch onmogelijk zijn dat zo iemand op die manier erkenning kan krijgen, laat staan compensatie. Of je dat nu "heersen" wilt noemen of niet, het zijn twee compleet verschillende niveaus van toegang en dienstverlening, met als enig verschil welke groep van mensen je nu wel of niet mag generaliseren.

Een ander argument tegen niet-Voltaire zijn komieken zoals Dave Chappelle of Bill Burr, die allebei kritisch waren tegen "cancel culture" en zogenaamde "alphabet people" (LGBTQIAA2+). Zij lokten ogenschijnlijk hun eigen ondergang uit, maar in plaats daarvan oogstten ze enorm veel succes. De bijna-jaarlijkse speeches van Ricky Gervais op de Golden Globes zijn gelijkaardig. Hij zegt iedere keer dat hij nooit meer uitgenodigd gaat worden, terwijl hij een zaal enorm rijke mensen volledig in de kak zet:

* * *

Humor is niet zo maar een willekeurige evolutionaire tic, of een zinloze activiteit. Het is een fundamenteel mechanisme dat we zowel individueel als collectief gebruiken om onze rederingen te checken. Humor licht net de grenzen toe van waar we misschien fout bezig zijn, en helpt om fixaties en taboe te doorbreken.

We vinden iets grappig als het ons verrassende en tegenstrijdige signalen geeft, allemaal tegelijkertijd. Als we die snel en juist kunnen uitwerken, en in de grotere wereld kunnen plaatsen, kunnen we iets nieuws en waar leren. Dit wilt ook zeggen dat als de humorpolitie op het toneel verschijnt, dat dit een symptoom is van een collectief gebrek aan begrip, en van onbespreekbare taboes.

Wie pret en spot verbant, verbant uitdagende inzichten, en dat doen we op eigen risico.